Prawnik wyjaśnia: Opieka naprzemienna nad dziećmi

Kacper Chudzik
Kacper Chudzik
Porad naszym czytelnikom udziela adwokat Kamil Gross z kancelarii adwokackiej na Starym Mieście w Głogowie.

Coraz częściej Klienci pytają mnie, w szczególności przy okazji spraw rozwodowych, o możliwość ustanowienia przez sąd tzw. opieki naprzemiennej nad małoletnimi dziećmi. Wielu słyszało ten termin, jednak mało kto wie na czym to polega oraz z jakich przepisów prawa wynika. Ustawą z dnia 25 czerwca 2015 r. o zmianie ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz ustawy - Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. poz. 1062) wprowadzono do prawa rodzinnego tzw. naprzemienną opiekę nad dzieckiem. Polega ona na tym, że małoletnie dziecko podlegające władzy rodzicielskiej obojga rodziców - po ich rozwodzie - przebywa u nich naprzemiennie przez podobne okresy i podlega wtedy ich opiece. Wspólne sprawowanie władzy, w oznaczonych z góry, podobnych okresach, zapewnia rodzicom równy kontakt z dzieckiem i pozwala na zbliżony wpływ na jego wychowanie.

Zgodnie z art. 107 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego jeżeli władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom żyjącym w rozłączeniu, sąd opiekuńczy może ze względu na dobro dziecka określić sposób jej wykonywania i utrzymywania kontaktów z dzieckiem. Sąd pozostawia władzę rodzicielską obojgu rodzicom, jeżeli przedstawili zgodne z dobrem dziecka pisemne porozumienie o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywaniu kontaktów z dzieckiem. Kodeks rodzinny i opiekuńczy mówi w zacytowanym powyżej przepisie o władzy rodzicielskiej, a nie o opiece, a tym bardziej opiece naprzemiennej. Termin „opiekun” odnajdziemy dopiero w Tytule III Dziale I Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, a mianowicie w art. 145 § 1, zgodnie z którym opiekę ustanawia sąd opiekuńczy dla małoletniego w wypadkach przewidzianych w Kodeksie, skoro tylko poweźmie wiadomość, że zachodzi prawny po temu powód. Zgodnie z art. 155 § 1 opiekun sprawuje pieczę nad osobą i majątkiem pozostającego pod opieką, przy czym podlega przy tym nadzorowi sądu opiekuńczego. Do sprawowania opieki stosuje się odpowiednio przepisy o władzy rodzicielskiej z zachowaniem przepisów dotyczących opieki.

Opieka nie stanowi instytucji prawa rodzinnego, ale instytucję osobowego prawa cywilnego. Zakres uprawnień opiekuna w szerokim zakresie pokrywa się z prawami rodzica, któremu przysługuje władza rodzicielska. Istotnym jest, że dziecko nie może jednocześnie podlegać władzy rodzicielskiej i opiece. Potrzeba ustanowienia opieki powstaje wtedy, gdy żadnemu z rodziców nie przysługuje władza rodzicielska albo jeżeli rodzice są nieznani. Brak jest podstaw do ustanowienia opiekuna w sytuacji, gdy chociaż jednemu z rodziców przysługuje władza rodzicielska. Można więc uznać, że termin „opieka naprzemienna” jest dość niefortunny, albowiem odnosi się do opieki wykonywanej przez rodziców małoletniego dziecka, podczas gdy opieka w rozumieniu przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego może być wykonywana jedynie przez opiekuna ustanowionego przez sąd, którym nie jest rodzic dziecka, któremu przysługuje władza rodzicielska. W dodatku opiekę naprzemienną mogą wykonywać rodzice, którym przysługuje pełnia władzy rodzicielskiej.

Aby wyjaśnić, czym jest opieka naprzemienna warto odwołać się do wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 3 lipca 2019 r., II Sa/Rz 432/19, LEX nr 2733734, w którym wskazano, że ustawodawca wyjaśnił pojęcie „opieki naprzemiennej” w art. 5 ust. 2a ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, wskazując, że chodzi tu o opiekę sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach. Przez opiekę naprzemienną należy rozumieć opiekę sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, nie uzależniając takiej opieki od określenia, że dziecko będzie miało dwa miejsca zamieszkania. Dla zaistnienia opieki naprzemiennej nie ma znaczenia określenie miejsca zamieszkania przy jednym z rodziców. Ustalenie miejsca pobytu dziecka jest konsekwencją normy zawartej w art. 28 k.c., który stanowi, że można mieć tylko jedno miejsce zamieszkania. Ustawa o pomocy państwa w wychowaniu dzieci nie zawiera definicji opieki naprzemiennej, a skoro definicji tej nie zawierają również przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, konieczne jest sięgnięcie do regulacji zawartych w Kodeksie postępowania cywilnego, w tym do art. 59822, w którym jest mowa o „orzeczeniu, w którym sąd określił, że dziecko będzie mieszkać z każdym z rodziców w powtarzających się okresach”. Z uwagi na zasadę jednolitości systemu prawa, regulację tę należy odnieść do pojęcia opieki naprzemiennej, zastosowanego w ustawie o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. W związku z tym - opieka naprzemienna obydwojga rodziców wynika z określenia w orzeczeniu sądu, że dziecko będzie mieszkać z każdym z rodziców w powtarzających się okresach. Dodać przy tym należało, że przepisy Kodeksu postępowania cywilnego, w tym art. 7562 § 2, w sposób nie budzący wątpliwości, odróżniają „ustalenie, że dziecko będzie mieszkać z każdym z rodziców w powtarzających się okresach” od „uregulowania sposobu kontaktów z dzieckiem”. Powoduje to, że nie może być wątpliwości, iż uregulowanie sposobu kontaktów z dzieckiem nie może być utożsamiane z wprowadzeniem opieki naprzemiennej, wynikającym z określenia w orzeczeniu sądu, że dziecko będzie mieszkać z każdym z rodziców w powtarzających się okresach.

Warto również wskazać na treść wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 grudnia 2017 r., I OSK 1378/17, LEX nr 2461331, w którym wskazano, że błędne jest stanowisko, że tylko wówczas dziecko jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych, zgodnie z orzeczeniem sądu, jeżeli zwrot „opieka naprzemienna” znajduje się wprost w sentencji orzeczenia sądu. Dowodem co do zaistnienia opieki naprzemiennej nie musi być dowód urzędowy - w szczególności w postaci odpisu orzeczenia sądu powszechnego bądź protokołu rozprawy z utrwaloną w nim ugodą, zawartą przed sądem opiekuńczym. Istotne jest, by opieka naprzemienna obojga rozwiedzionych rodziców była „zgodna z orzeczeniem sądu” - zatem nie może zaistnieć wbrew orzeczeniu sądu powszechnego (np. pozbawiającego ubiegającego się o świadczenie wychowawcze władzy rodzicielskiej bądź ustanawiającego zakaz kontaktów tego rodzica z małoletnim dzieckiem).

Więcej porad prawnych

Szukasz porad na inne tematy prawne? Sprawdź nasze archiwum POD TYM LINKIEM.Znajdziesz tam o wiele więcej materiałów.

Na Stadionie Narodowym powstaje szpital polowy

Wideo

Komentarze

Komentowanie artykułów jest możliwe wyłącznie dla zalogowanych Użytkowników. Cenimy wolność słowa i nieskrępowane dyskusje, ale serdecznie prosimy o przestrzeganie kultury osobistej, dobrych obyczajów i reguł prawa. Wszelkie wpisy, które nie są zgodne ze standardami, proszę zgłaszać do moderacji. Zaloguj się lub załóż konto

Nie hejtuj, pisz kulturalne i zgodne z prawem komentarze! Jeśli widzisz niestosowny wpis - kliknij „zgłoś nadużycie”.

Podaj powód zgłoszenia

Nikt jeszcze nie skomentował tego artykułu.
Dodaj ogłoszenie

Wykryliśmy, że nadal blokujesz reklamy...

To dzięki reklamom możemy dostarczyć dla Ciebie wartościowe informacje. Jeśli cenisz naszą pracę, prosimy, odblokuj reklamy na naszej stronie.

Dziękujemy za Twoje wsparcie!

Jasne, chcę odblokować
Przycisk nie działa ?
1.
W prawym górnym rogu przegladarki znajdź i kliknij ikonkę AdBlock. Z otwartego menu wybierz opcję "Wstrzymaj blokowanie na stronach w tej domenie".
krok 1
2.
Pojawi się okienko AdBlock. Przesuń suwak maksymalnie w prawą stronę, a nastepnie kliknij "Wyklucz".
krok 2
3.
Gotowe! Zielona ikonka informuje, że reklamy na stronie zostały odblokowane.
krok 3